Fietsketting versleten? Zo controleer je dat zelf

Zo na de zomer als ik al mooi wat kilometers hebt gefietst check ik altijd even mijn ketting. Je kent het misschien wel. Je fiets schakelt net wat minder soepel dan normaal. Onder belasting hoor je af en toe wat gekraak en als je vanuit het zadel stevig aanzet, lijkt de ketting soms een beetje over te slaan. Wat doe je dan? Veel amateurfietsers gaan dan pielen met de derailleur. Toch is het verstandig om eerst eens naar een veel eenvoudiger onderdeel te kijken: je ketting.

Een fietsketting is nu eenmaal een slijtageonderdeel. Daar kun je heel ingewikkeld over doen, maar uiteindelijk wordt iedere ketting langer naarmate je er meer kilometers mee rijdt. Dit komt doordat de pennetjes en verbindingen langzaam steeds wat meer slijten waardoor de afstand tussen de schakels groter wordt. En dat heeft uiteindelijk ook gevolgen voor je cassette en kettingbladen.

Tijdens onze fietsreizen zien we met enige regelmaat deelnemers met schakelproblemen waarbij uiteindelijk blijkt dat de ketting gewoon versleten is. En dat kun je eenvoudig voorkomen. Het controleren van je ketting duurt letterlijk nog geen minuut en een nieuwe ketting is een stuk goedkoper dan een nieuwe cassette.

Hoe merk je dat je fietsketting versleten is?

Een versleten ketting is niet altijd even duidelijk. Sterker nog, als je iedere week op dezelfde fiets rijdt, merk je de achteruitgang soms nauwelijks. Het schakelen wordt langzaam iets minder strak en de aandrijving maakt wat meer geluid, maar omdat dat geleidelijk gebeurt wen je eraan.

Een ketting die onder belasting overslaat, minder nauwkeurig schakelt of opvallend veel geluid maakt kan aan vervanging toe zijn. Maar pas op: hetzelfde kan gebeuren bij een slecht afgestelde derailleur, een vuile aandrijving of een verbogen derailleurpad. Alleen op het gehoor bepalen of een ketting versleten is, blijft dus een beetje gokken. Gelukkig is daar een heel simpel tooltje voor.

Een kettingchecker: klein ding, groot plezier

Een kettingchecker of kettingslijtagemeter kost een paar euro en die zit zou ik zelf standaard in je fietsgereedschapskist stoppen. Als je af en toe zelf iets aan je fiets doet is het heel handig om wat basis gereedschap te hebben. De kettingchecker is er een van. Je hoeft er echt geen volleerde fietsmechanieker voor te zijn. Sterker nog: controleren of je ketting versleten is, is waarschijnlijk een van de makkelijkste onderhoudsklusjes aan je racefiets. Zo’n checker leg je simpelweg tussen de schakels van de ketting. Aan de meter kun je vervolgens zien hoeveel slijtage er is. Bij veel eenvoudige meters zie je bijvoorbeeld aanduidingen als 0,5 en 0,75 procent.

Hoe gebruik je een kettingchecker?

Het mooie is dat je de ketting niet eens van de fiets hoeft te halen. Zet de fiets stabiel neer, leg de ketting bij voorkeur op een redelijk recht gedeelte en plaats het ene uiteinde van de checker tussen de schakels. Vervolgens laat je het andere uiteinde rustig op de ketting zakken.Valt de meter bij de aangegeven slijtagegrens volledig tussen de schakels, dan heeft de ketting die slijtage bereikt.

Bij een eenvoudige 0,5/0,75-meter kun je dus eerst met de ene zijde meten en daarna eventueel met de andere. Niet duwen of wrikken om de meter passend te krijgen. Hij moet er uit zichzelf in vallen. Mijn advies is bovendien om niet op één plek te meten. Draai de ketting een stuk verder, zoals je kunt zien in onderstaand filmpje en controleer hem op twee of drie verschillende plaatsen. Slijtage is niet altijd overal helemaal gelijk.

Versleten fietsketting

Wanneer moet je de ketting vervangen?

Voor moderne 11-, 12- en 13-speed aandrijvingen wordt als algemene richtlijn vanuit de shimano fabriek vaak geadviseerd de ketting uiterlijk rond 0,5 procent slijtage te vervangen. Maar van onze mechanieker hebben we geleerd dat je een ketting moet vervangen zo rond de rond 0,75 procent. Dat staat aangegeven op de kettingchecker. Wacht in ieder geval niet tot de ketting enorm versleten is. Dat lijkt misschien voordelig omdat het weer kosten voor een ketting scheelt maar het tegenovergestelde is waar. Een versleten ketting past steeds minder goed op de tandjes van je cassette en slijt daardoor veel sneller. En dan wordt een ketting van een paar tientjes ineens een ketting plus cassette vervangen. Dat is vaak een stuk duurder dan een ketting van een paar tientjes afhankelijk van de groep die je op je racefiets hebt zitten.

Moet je cassette ook vervangen worden?

Hier bestaat nogal wat verwarring over. Soms wordt gezegd dat wanneer je ketting een bepaalde slijtage heeft bereikt automatisch ook de cassette vervangen moet worden. Zo zwart-wit is het gelukkig niet. Heb je lange tijd met een ver versleten ketting gereden, dan is de kans groot dat de cassette mee is afgesleten. Zet je daar vervolgens een nieuwe ketting op, dan kan die nieuwe ketting op één of meerdere tandwielen gaan overslaan. Op dat moment ontkom je meestal niet aan een nieuwe cassette. Is je ketting helemaal versleten en zakt ie door de ketting heen zoals op het filmpje dan is het advies om ook de cassette te vervangen.

Nou heeft elk merk zijn eigen slijtage percentage dus controleer bij twijfel even de voorschriften voor jouw specifieke ketting. Maar als je de ketting op tijd vervangt, kun je vaak meerdere kettingen met dezelfde cassette rijden. Precies daarom is regelmatig meten zo interessant. Een kettingchecker van een paar euro kan je uiteindelijk behoorlijk wat geld besparen.

Hoeveel kilometer gaat een fietsketting mee?

Was daar maar een simpel antwoord op. De ene fietser rijdt duizenden kilometers met een ketting en een ander is veel eerder aan vervanging toe. Onderhoud, weersomstandigheden, kracht op de pedalen, terrein en de manier waarop je schakelt hebben allemaal invloed. Wie het hele jaar door ook in de regen en met modder rijdt, zijn ketting nauwelijks schoonmaakt en graag met veel kracht op een groot verzet rijdt, zal over het algemeen sneller slijtage zien dan iemand die voornamelijk bij droog weer fietst en zijn aandrijving goed onderhoudt.

Daarom zou ik me ook niet blindstaren op een aantal kilometers. Meet de ketting gewoon regelmatig. Zelf vind ik dat veel betrouwbaarder dan ergens in mijn hoofd proberen bij te houden of een ketting nu 2.500, 3.500 of 5.000 kilometer heeft gereden. Als voorbeeld: De controle van de ketting in het filmpje deed ik vrij vroeg in het seizoen begin april. Ik had toen zo’n 1500 kilometer gereden schat ik zo. Ik heb toen de cassette en ketting vervangen. De foto hieronder is gemaakt na 6000 kilometer dus zie je dat deze nog lang niet versleten is, ook niet na 4500 kilometer fietsen.  En dat ligt ook aan het onderhoud.

Schoonmaken en smeren helpt

Het klinkt misschien als een open deur, maar een schone en goed gesmeerde ketting gaat langer mee. Zand, stof en ander vuil komen tussen de bewegende delen van de ketting terecht en werken daar als een soort schuurmiddel. Zeker na een natte of stoffige rit is het daarom verstandig om de aandrijflijn even aandacht te geven. Wij gebruiken zelf al jaren wax voor onze kettingen en schreven daar eerder uitgebreid over in Wax je ketting!. Het belangrijkste is uiteindelijk niet eens of je voor olie of wax kiest, maar dat de ketting schoon blijft en voldoende gesmeerd is. Een kurkdroge, zwarte ketting waar de aangekoekte olie vanaf valt heeft gewoon wat liefde nodig. En ja, schoonmaken is niet het leukste klusje na een rit. Zeker niet als je koud en nat thuiskomt en de douche lonkt. Toch kost even een doek langs de ketting halen minder tijd dan later je complete aandrijflijn vervangen.

Controleer je ketting gewoon af en toe

We besteden gemakkelijk duizenden euro’s aan een mooie racefiets, elektronische schakelgroepen en carbon wielen, maar een klein metalen meetlatje van een paar euro kan uiteindelijk een van de nuttigste gereedschappen in je werkplaats zijn. Controleer de ketting daarom een paar keer gedurende het seizoen en zeker wanneer je veel kilometers hebt gemaakt, net terugkomt van een fietsvakantie of merkt dat het schakelen minder soepel gaat. Het kost nauwelijks tijd en je weet meteen waar je aan toe bent. Is de ketting nog goed? Mooi. Schoonmaken, smeren en lekker verder fietsen. Is hij versleten? Dan gewoon vervangen. Dat is een stuk goedkoper dan wachten tot je cassette hetzelfde lot heeft ondergaan.

En het goede nieuws: ook het vervangen van een ketting kun je prima zelf en daarvoor hoef je niet speciaal naar de mechanieker. Wil je weten hoe? Kijk dan dit filmpje op Futurumshop waarin snel in enkele minuten wordt uitgelegd hoe je de ketting vervangt. Het is wel handig als je dan ook nog een kettingpons hebt en kettingtang. Met die drie onmisbare fietsgereedschappen is het wisselen van een ketting voor iedereen een fluitje van een cent.